Açık Kalıp Uygulamaları
Açık Kalıplama uygulamalarını yaparken ham maddeler (reçineler ve takviyeler), kürlenirken havaya maruz kalırlar. Açık kalıplamanın temel uygulama yöntemleri; el yatırması, püskürtme ve filament sarma yöntemleridir.

  • El Yatırması (Hand Lay-Up)

El yatırması yöntemi en eski üretim yöntemlerinden birisidir. En yaygın olarak tercih edilen yöntem olmasının yanı sıra en düşük maliyetli yöntemdir. Çünkü az ekipman gerektirir ve bu durum da maliyeti düşürür. Ayrıca tasarım değişiklikleri kolayca yapılabilir ve boyutsal sınırlama yoktur. El yatırması yöntemi çok büyük ve çok küçük ürünler yapmak için uygun bir açık kalıp uygulama yöntemidir. Kalıpların başına üretim hacmi küçük olmasına karşın daha fazla kalıp kullanarak ciddi miktarlarda üretim yapabilmek mümkündür. Uygulama yaparken, elyaf vb. takviye malzemeleri bir kalıba elle serilir. Serilme yapıldıktan sonra reçine fırça veya rulo ile uygulanır. Başlangıç aşamasında, kalıp ayırıcı uygulanmış kalıp yüzeye püskürtme tabancası kullanılarak jelkot uygulanır. Daha sonra jelkotun sertleşmesi beklenir. Jelkotlar istenilen sertliğe geldiği zaman takviye malzemeleri kalıba yerleştirilir. Bundan sonra serleştirici ve hızlandırıcı içeren reçine fırçalara veya rulo takviye malzemelerinin üzerine uygulanır. Reçine uygulamasından sonra reçineyle takviye malzemesinin arasında kalmış olan hava kabarcıklarını alabilmek için hava alma ruloları kullanılır ve kabarcıklar ezilerek uzaklaştırılır. İstenilen laminat kalınlığı elde edilene kadar yapılan bu işlemlere devam edilir. Eğer kalın bir laminat elde edilmek isteniyorsa ve bunun için çok katlı bir uygulama yapılacaksa reaksiyonun sonucunda ortaya çıkacak olan yüksek ekzoterm dikkate alınmalıdır. Çünkü oluşacak olan bu yüksek ekzoterm jelkot yüzeylerinde veya laminantta çatlama gibi problemlere yol açabilir.

El yatırması yönteminde kullanılan takviye malzemesinin türüne göre ağırlık olarak %25-%35 oranında takviye malzemesi içerikli ürün elde edilebilir. Ortaya çıkan bu oran, bazı özel olan dokuma kumaşlar kullanılırsa %50’ye kadar artabilir.

El yatırmasının pek çok avantajı olduğu gibi bazı dezavantajları da vardır. Bu dezavantajlardan bazıları şunlardır; uygulama süresinin uzunluğu, fazla işçilik gereksinimi, standart olan ürün elde edilememesi, sadece tek yüzlü ürün elde edilebilmesi ve ortam kirliliği gibi durumlar.

Bu yöntem sayesinde; yüzme havuzları, havalandırma kanalları, tekne gövdeleri, depolama tankları ve otomotiv parçaları gibi pek çok ürün üretilebilmektedir.

  • Püskürtme Yöntemi

Püskürtme yöntemi de el yatırması yöntemi gibi maliyet olarak düşüktür. Bunun yanında uygulaması basittir ve bu yüzden sıklıkla kullanımı tercih edilir. Reçinelere çeşitli dolgu maddeleri eklenerek istenilen özellikte ve daha uygun maliyetli ürünler üretilebilir. Makinelerle yapıldığı için işçilik giderleri el yatırmasına göre çok daha azdır.

Püskürtme yöntemini şu şekilde özetleyebiliriz: Çok uçlu fitil elyaf kırpma ünitesine sahip olan bir reçine püskürtme tabancası yardımıyla; kırpılmış olan cam fitillerinin, sertleştirici ve reçinenin kalıp üzerine uygulanmasıdır. Takviye malzemesi olan çok uçlu fitiller, tabancada bulunan ve havayla çalışan kırpma ünitesi sayesinde istenilen ölçülerde kırpılabilir. Püskürtme işleminin sonrasında, laminatın tamamının ıslanması ve geride kalan hava kabarcıklarının uzaklaşabilmesi için el yatırmasında olduğu gibi hava alma rulolarıyla ezme işlemi uygulanır. Püskürtme yönteminde kullanılan püskürtme tabancaları havasız ve havalı püskürtme olarak ikiye ayrılır. Daha çok kullanılan havasız (airless) tabancalardır. Çünkü püskürtme işleminin daha kontrollü olmasına olanak sağlar ve ortamdaki emisyonu düşürürler.

Püskürtme yönteminin de bazı dezavantajları vardır: El yatırmasında olduğu gibi tek yüzü düzgün olan ürünlerin üretilebilmesi, ürünün kalitesinin tamamen operatörün becerisine ve dikkat etmesine bağlı olması ve uçucu kimyasal emisyonun çok olması gibi durumlar.

  • Filament Sarma

Filament sarma, dönen bir milin kalıp olarak kullanıldığı açık kalıp yöntemlerinden birisidir. Yakıt depolama tankları, borular, basınçlı kaplar ve roket motoru kutuları gibi içi boş, genellikle silindirik ürünlerin imalatında yüksek gerilme mukavemeti sağladığı için elyaf sarma yöntemi tercih edilir. Uygulama aşamasında, takviye malzemesi etkin halde olan reçine içeren bir havuzdan geçirilir ve istenilen kalınlık oluşuncaya kadar boylamasına, dairesel, sarmal veya bunlardan ikisinin birleşimini içeren şekilde mil üzerine sarılır. Son aşamada olması gereken sertliğe ulaşan ürün kalıptan çıkarılır. Düşük hacimli üretimler için değişik malzemelerden yapılan ürünler kullanılır. Elyaf sarma yöntemi kullanılan üretimlerde genellikle çelik miller tercih edilir. Bazı silindirik yapılar (örneğin basınçlı tank) içinde, esnek malzemelerden yapılan miller kullanılır. İşlem öncesinde bu miller şişirilir, işlem sonunda ise söndürülür ve ürün buradan çıkarılır.

Filament sarma düşük işçilik gücüne sahiptir. Üretim çeşitliliğinin olması da onun avantajlarından birisidir. Ancak bu yöntem için yatırım gücüne ihtiyaç vardır. Bunun yanında uçucu kimyasalların emsiyonu da dezavantajlarındandır.

Petrokimya sanayisi için tank ve boru ürünleri, yakıt tankları, gemi direkleri, basınçlı gaz hatları vb. filament sarmayla üretilen ürünlerden bazılarıdır.